Plener i wystawa „Jędrzej Cierniak – Zaborów 1986”

W latach 80. XX wieku tarnowskie środowisko plastyków organizowało liczne plenery malarskie. Była to w pewnym sensie forma podtrzymywania życia artystycznego po rozwiązaniu przez władze Związku Polskich Artystów Plastyków w 1983 r.

Plenery oraz towarzyszące im wystawy poplenerowe stały się wówczas ważnym miejscem spotkań artystów, ale także sposobem utrwalania świata, który powoli odchodził. Powstawały prace przedstawiające wiejskie zabytki, stare chaty, drewnianą zabudowę, przydrożne krajobrazy i miejsca noszące jeszcze ślady dawnej codzienności.

Dziś wiele z tych miejsc wygląda już inaczej albo zniknęło całkowicie. Tym większą wartość mają zachowane obrazy będące świadectwem tamtego czasu i jego niepowtarzalnego klimatu.

W kwietniu 1986 r. odbył się plener malarski „Jędrzej Cierniak – Zaborów 1986”, zorganizowany w setną rocznicę urodzin działacza oświatowego i pedagoga Jędrzeja Cierniaka (1886–1942), pochodzącego z małopolskiego Zaborowa. Cierniak był jedną z ważniejszych postaci ruchu ludowego i kultury ludowej okresu II Rzeczypospolitej. Był pedagogiem i działaczem oświatowym. W czasie II wojny światowej został aresztowany przez Niemców i rozstrzelany w Palmirach.

Plener z 1986 r. był trzecim zorganizowany przez Wojewódzki Komitet Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Tarnowie, Zarząd Oddziału Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych oraz Klub Międzynarodowej Prasy i Książki w Tarnowie we współpracy z Urzędem Gminy w Szczurowej. W poprzednich latach obywały się już plenery w Wierzchosławicach w 1982 r. i Maszkienicach w 1984 r., w których Kołodziejczyk jednak nie brał udziału.

Celem pleneru w Zaborowie było – jak pisali organizatorzy – „utrwalenie miejsc ważnych w działalności i rozwoju ruchu ludowego, jak też ukazanie piękna wiejskiego krajobrazu”. Dodawano również, że jest to „krajobraz z ginącymi już często zabytkowymi zabudowaniami gospodarskimi i mieszkalnymi o niepowtarzalnym uroku”.

Wystaw poplenerowych odbyło się prawdopodobnie więcej niż jedna. Pierwszą otwarto 18 maja 1986 r. w Zaborowie. Według organizatorów zaprezentowano na niej 86 prac wykonanych przez 18 artystów, choć zachowany katalog – najpewniej z jednej z kolejnych wystaw – wymienia 17 plastyków i 73 prace.

Na okładce tego katalogu umieszczono portret Jędrzeja Cierniaka autorstwa Piotra Drobieckiego.

Okładka katalogu wystawy poplenerowej „Zaborów '86”
z portretem Jędrzeja Cierniaka autorstwa Piotra Drobieckiego

Marian Kołodziejczyk zaprezentował podczas wystawy cztery obrazy olejne: Pejzaż z kościołem w Zaborowie, Zaborowska stara stodoła, Dom z kwiatami oraz Pejzaż z oraczem. Dziś żadna z tych prac nie jest właściwie znana.

Fragment katalogu z reprodukcją obrazu Zaborowska stara stodoła oraz wykazem prac Mariana Kołodziejczyka prezentowanych na wystawie poplenerowej.

Obraz Zaborowska stara stodoła zachował się jedynie w czarno-białej reprodukcji zamieszczonej w katalogu oraz w postaci pastelowego szkicu, który najprawdopodobniej posłużył artyście jako studium do późniejszego obrazu olejnego. Niewykluczone, że sama pastela powstała bezpośrednio w plenerze. Właśnie w latach 80. XX wieku Marian Kołodziejczyk zaczął częściej posługiwać się pastelą podczas wyjazdów plenerowych, podczas gdy wcześniej wykonywał przede wszystkim szkice i pejzaże akwarelowe. 

Marian Kołodziejczyk, Zaborowska stara stodoła, pastel/papier, 1986, ze zbiorów artysty.

Tę samą starą stodołę malowała również Paulina Chrzanowska i Małgorzata Bulanda-Zięba. Innymi ciekawymi tematami były widoki na Zaborów, zwłaszcza na kościół, dom rodzinny J. Cierniaka i innych osób życia polityczno-społecznego, dzwonnica  czy pejzaże ze Szczurowej.

Możliwe, że także inne zachowane w zbiorach artysty pastele i akwarele odpowiadają kompozycjom znanym później z obrazów olejnych, które zaprezentował na wystawach poplenerowych. Same obrazy zostały jednak z czasem sprzedane lub podarowane i obecnie nie wiadomo, gdzie się znajdują.

Albert Kołodziejczyk

* * *

Uczestnicy pleneru i wystawy oraz ich prace
(z dostępnego katalogu wystawy)

ALEKSANDRA BIK

1. Kościół w Zaborowie

2. Chata w Dołędze

3. Krajobraz z Zaborowa z tęczą (repr.)

PIOTR BURDZYŃSKI

1. Ule w sadzie

2. Wiosna w sadzie

3. Sad

4. Zagroda Wiejska

5. Zaborów

6. Zaborów II

7. Park w Szczurowej

8. Park w Szczurowej II

MAŁGORZATA BULANDA-ZIĘBA

1. Stara stodoła (repr.)

2. Las

3. Łąka

PAULINA CHRZANOWSKA

1. Zagroda J. Cierniaka

2. Stara stodoła (repr.)

3. Przed burzą

PIOTR DROBIECKI

1. Portret J. Cierniaka

2. Wiosna w Szczurowej

3. Nad stawem (Zaborów)

4. Gospodarstwo Posła E. Boronia

5. Rodzinna chata Wojewody Tarnowskiego (repr.)

6. Pejzaż z żółtym dachem

JADWIGA GAJEK-SANOWSKA

1. Wspomnienie po J. Cierniaku

2. Kościół w Zaborowie

3. Kwitnące drzewa

4. Dzień deszczowy w Zaborowie

5. Sylwetka kościoła w Szczurowej (repr.)

6. Mały sad wśród wysokich drzew

JACEK JANICKI

1. Równina zaborowska

2. Bez słońca

3. Podwórko (repr.)

4. Pasieka

JADWIGA KŁOSIŃSKA

1. Urok wiosny w szkolnym oknie (repr.)

2. Opatrzność wiejskich chat

3. Dom z ażurową werandą

MARIAN KOŁODZIEJCZYK

1. Pejzaż z kościołem w Zaborowie

2. Zaborowska stara stodoła (repr.)

3. Dom z kwiatami

4. Pejzaż z oraczem

JÓZEF KRAWCZYK

1. Zabytkowa dzwonnica (repr.)

2. Spotkanie

3. Widok z Ośrodka Zdrowia

4. Dom Kultury w Zaborowie

5. Rodzinny dom J. Cierniaka

MARIA MAKUCH

1. Pałac w Szczurowej

2. Dom rodzinny J. Cierniaka (repr.)

3. Widok na kościół w Zaborowie

4. Zaborów wiosną

KS. STANISŁAW NOWAK

1. Zrękowiny

2. Kopy

3. Dom J. Cierniaka

4. Chata wiejska (repr.)

5. Pejzażysta

6. Fragment wiejski

WACŁAW ONAK

1. Z cyklu – Bajka – Zaborów I

2. Z cyklu – Bajka – Zaborów II (repr.)

3. Z cyklu – Bajka – Zaborów III

4. Z cyklu – Bajka – Zaborów IV

5. Szczurowa

ELŻBIETA PACHUCKA

1. Zaborów

2. Dom Jędrzeja Cierniaka (repr.)

3. Stodoła Wójka Boronia

ANTONI RATUSZYŃSKI

1. Dom J. Cierniaka

2. Widok na Kościół (repr.)

3. Brama pałacu w Szczurowej

WIESŁAW RÖHRENSCHEF

1. Ule w Zaborowie

2. Wiosna w Zaborowie (repr.)

3. Kościół w Zaborowie

JOANNA SREBRO-DROBIECKA

1. Ośrodek Zdrowia w Zaborowie (repr.)

2. Wiosna w Zaborowie

3. Pejzaż z Kościołem (Zaborów)

4. Domy w Zaborowie