Wystawa Wiosenna „Człowiek i pejzaż” tarnowskiego oddziału ZPAP w 1964 roku

Na wiosnę 1964 r., w kwietniu i maju odbyła się Wystawa Wiosenna „Człowiek i pejzaż”, jako kolejna z cyklicznych wystaw tarnowskiego oddziału ZPAP. Ekspozycja odbywała się w salach wystawowych BWA w Tarnowie przy ulicy Wałowej 10, funkcjonujących w tej lokalizacji od 1962 roku.

Na wystawie zaprezentowano 50 prac trzynastu artystów. Byli to Bogdana Drwal-Ligęza, Anatol Drwal, Zofia Flakowicz, Jadwiga Gajek-Sanowska, Witold Gizbert Studnicki, Julian Grabowski, Marian Kołodziejczyk, Antoni Reising, Wiesław Röhrenschef, Amalia Rzepka, Józef Szuszkiewicz, Stanisław Westwalewicz i Jan Winiarski.

Na okładce katalogu odbito grafikę Józefa Szuszkiewicza.

Katalog z wystawy – archiwum rodziny

Marian Kołodziejczyk zaprezentował wówczas trzy swoje prace wpisujące się w tematykę wystawy zbiorczej środowiska. Były to „Posiłek” wykonany w linorycie (matryca pochodzi z ok. 1962 r.) znany również jako „Jaś nie je zupy”, następnie „Anteny” wykonane w drzeworycie oraz powstały kilka tygodni przed wystawą obraz olejny na płótnie „Przedwiośnie na Polnej”. W katalogu wystawy błędnie oznaczono linoryt „Posiłek” jako drzeworyt. 

Grafiki z tej wystawy były prezentowane jeszcze na wystawie indywidualnej artysty z 1966 r., a „Posiłek” także na wystawie z 2016 r., natomiast obraz olejny był wystawiony raz jeden podczas tamtej wystawy, dlatego poniższa reprodukcja stanowi interesujące przypomnienie tej pracy po ponad 60 latach.

M. Kołodziejczyk, Posiłek [Jaś nie je zupy], linoryt

Grafika „Posiłek” zwraca uwagę centralnym ujęciem twarzy dziecka, przed którym stoi talerz zupy. Gruba, wyraźna kreska modeluje rysy oraz podkreśla ekspresję spojrzenia, natomiast ciemne, kontrastowe tło jeszcze silniej koncentruje uwagę widza na przedstawionej sytuacji. Kompozycja posiada wymiar psychologiczny – może sugerować dziecięcą przekorę, chwilowy bunt, marudzenie, ale również skupienie czy smutek. To scena rodzajowa, w której emocja budowana jest przez konstrukcję obrazu, przede wszystkim kontrast czerni i bieli, rytmiczną fakturę tła oraz geometryczny porządek stołu i obrusu.

M. Kołodziejczyk, Anteny, drzeworyt

W „Antenach” mamy do czynienia z kompozycją o zupełnie odmiennym charakterze emocjonalnym. To studium rytmu i relacji kierunków. Powtarzające się piony masztów zestawione zostały z falującymi, łukowatymi liniami nieba, co nadaje grafice niemal muzyczny charakter. Industrialny motyw przestaje być jedynie przedstawieniem zwykłej rzeczywistości, ale staje się pretekstem do budowania napięcia formalnego między statycznymi pionami a dynamicznym tłem. Ciężki i wyraźnie zaznaczony pas dolnej partii kompozycji stabilizuje obraz i zapobiega jego „rozproszeniu” w przestrzeni.

M. Kołodziejczyk, Przedwiośnie na Polnej, olej na płótnie, 1964
repr. fot. Dawid Bania

Jeśli w grafice nastrój budowany jest przede wszystkim kontrastem i rytmiczną kreską, w malarstwie Kołodziejczyk operuje kolorem oraz subtelnymi relacjami temperatury barwnej. Pejzaż ulicy Polnej w Tarnowie opiera się na wyraźnym układzie planów oraz powtórzeniu pionów drzew i krzewów, które stabilizują kompozycję i nadają jej konstrukcyjną równowagę. Przedwiośnie zostało tu oddane nie tyle przez motyw śniegu, ile przez grę światła. Ochry i żółcie elewacji odbijają słoneczne promienie, łagodząc chłód cieni. Subtelne fiolety, pojawiające się zarówno w cieniach, jak i w bieli śniegu, nadają kompozycji głębię i kolorystyczne napięcie. To właśnie relacje barwne, a nie temat, budują nastrój obrazu. Wyciszenie pejzażu i brak postaci ludzkich nadają kompozycji charakter medytacyjny. Miasto staje się przestrzenią światła i nastroju, a nie sceną wydarzeń.

Wystawa Wiosenna z 1964 roku ukazuje Kołodziejczyka jako artystę swobodnie operującego zarówno grafiką warsztatową, jak i malarstwem.

Albert Kołodziejczyk

* * *

DODATEK

Spis prac z katalogu wystawy 

(z zachowaniem pisowni i informacji)

BOGDANA DRWAL-LIGĘZA

1. Portret ojca

ANATOL DRWAL

2. Kompozycja (gips patynow.)

BOGDANA I ANATOL DRWAL

3. Szkic koncepcyjny (gips)

ZOFIA FLAKOWICZ

4. W jesieni (tempera)

5. Ptaki na śniegu (tempera)

6. Wiejska droga (tempera)

JADWIGA GAJEK-SANOWSKA 

7. Babie lato (olej)

8. Skamieniałe świerki (olej)

9. Chmura ptaków (olej)

10. Żółte kasztany (olej)

WITOŁD GIŻBERT-STUDNICKI

11. Lato nad Popradem (tempera)

JULIAN GRABOWSKI

12. Silny (olej)

MARIAN KOŁODZIEJCZYK

13. Posiłek (drzeworyt)

14. Anteny (drzeworyt)

15. Przedwiośnie na Polnej (olej)

ANTONI REISING

16. Rodzina (olej)

17. Dziewczyna w czapce (olej)

WIESŁAW RÖHRENSCHEF

18. Maska – Hamlet (akw.)

19. Portret nieznajomej (akw.)

20. Romeo (akw.)

21. Julia (akw.)

22. Dom na wzgórzu – Strusina (akw.)

23. Zielony pejzaż – Ciężkowice (akw.)

24. Staw (akw.)

25. Zielony portret (akw.)

26. Jeżowska legenda (akw.)

AMALIA RZEPKA

27. Stara Bystrzyca (olej)

28. Kamienie i ludzie (gwasz)

29. Kamienie i ludzie II (gwasz)

30. Kamienie i ludzie III (gwasz)

31. Święci Astronauci (akw.)

32. Dramat (akw.)

JÓZEF SZUSZKIEWICZ

33. Macierzyństwo (linoryt)

34. Teresa VII (linoryt)

35. Cerkiew (wsp. z Moskwy), (linoryt)

36. Autoportret (linoryt)

37. Teresa VIII (linoryt)

STANISŁAW WESTAWLEWICZ

38. Tenisistka (olej)

39. Przy pianinie (olej)

40. Rzeka (olej)

41. Staw (olej)

42. Las (olej)

43. Drzewa w słońcu (olej)

44. Stodoły (olej)

45. Las II (olej)

46. Wieczorna zorza (olej)

47. Młyn nad rzeką (olej)

48. Nad rzeką (olej)

49. W parku (olej)

JAN WINIARSKI

50. „Japonka” tors (gips patynow.)